Axial ADC

Xem toàn màn hình

MRI•Axial ADC•1 / 20

Ca bệnhBệnh não độc cấp tính

Bệnh não độc cấp tính

Nguồn gốc

Radiopaedia

Dữ liệu bệnh nhân

Tuổi50 year

Giới tínhMale

Bệnh sử lâm sàng

Bệnh nhân được chẩn đoán gần đây mắc ung thư đại trực tràng di căn và đã nhận một chu kỳ hóa trị tân bổ trợ (5-FU) cách đây năm ngày, hiện đến khoa cấp cứu với các biểu hiện chóng mặt khởi phát cấp và yếu hai chi dưới. Chụp CT sọ não không tiêm thuốc cản quang cho hình ảnh bình thường. Bệnh nhân được chỉ định chụp MRI sọ não cấp cứu không tiêm thuốc cản quang do suy thận.

Chẩn đoán & Phát hiện

từ 5-FU
Ảnh MRI khuếch tán (DWI, b=1000) cắt ngang tại thời điểm khởi phát cho thấy các vùng tăng tín hiệu đối xứng ở vùng trung tâm bán nguyệt hai bên, vùng chất trắng quanh não thất và chất trắng sâu ở thùy trán – đỉnh hai bên, cũng như ở thể chai và cuống não giữa hai bên, tương ứng với tín hiệu giảm trên bản đồ ADC, gợi ý hạn chế khuếch tán (restricted diffusion). Không thấy tín hiệu bất thường trên chuỗi xung FLAIR tại các vùng này. Các vùng bất thường có tín hiệu đồng tín hiệu (isointense) so với chất trắng trên ảnh T1W và không thấy ngấm thuốc trên ảnh T1W sau tiêm thuốc cản quang (không hiển thị).

Chụp MRI theo dõi sau 15 ngày ngừng thuốc...
Chụp MRI theo dõi sau 15 ngày ngừng thuốc 5-FU cho thấy gần như giải quyết hoàn toàn các vùng hạn chế khuếch tán, chỉ còn khuếch tán hỗ trợ tối thiểu tại phần bản lề của thể chai và vùng trung tâm bán nguyệt hai bên. Kết quả này tương ứng với việc giải quyết hoàn toàn các triệu chứng thần kinh của bệnh nhân.

[DISCUSSION]
Bệnh não chất trắng độc cấp (acute toxic leukoencephalopathy) là thuật ngữ dùng để chỉ tổn thương chất trắng não do nhiều tác nhân gây ra, ví dụ như các thuốc hóa trị, độc tố môi trường, suy cơ quan (gan/thận), v.v. Các thuốc hóa trị được biết có thể gây bệnh não độc bao gồm methotrexate, 5-FU và cyclosporine. Việc nhận biết sớm và xử trí thích hợp, bao gồm ngưng thuốc gây hại, có thể đảo ngược các biểu hiện thần kinh ở những bệnh nhân này trước khi tổn thương trở nên không hồi phục.

Các vùng thường bị ảnh hưởng bao gồm chất trắng quanh não thất và chất trắng sâu ở các thùy trán, đỉnh hoặc chẩm, cũng như thể chai, thường cho thấy hạn chế khuếch tán rõ rệt và tăng tín hiệu trên T2-FLAIR, với phân bố đối xứng, lan tỏa và song bên.

Hình ảnh khuếch tán (DWI) đóng vai trò quan trọng cả trong giai đoạn cấp tính và theo dõi, để chứng minh tính hồi phục sau điều trị.

Chẩn đoán phân biệt:

Hội chứng bệnh não đảo ngược vùng sau (posterior reversible encephalopathy syndrome – PRES): cũng có thể xảy ra do các thuốc hóa trị, tuy nhiên tổn thương thường phân bố chủ yếu ở vùng đỉnh – chẩm, chủ yếu ảnh hưởng đến vỏ não và chất trắng dưới vỏ, không có hạn chế khuếch tán.

Chẩn đoán

Bệnh não độc cấp tính (acute toxic encephalopathy)

Chẩn đoán phân biệt

1.Hội chứng bệnh não đảo ngược vùng sau (PRES)
2.Bệnh não chuyển hóa do suy thận
3.Bệnh não chất trắng đa ổ tiến triển (PML)

Điểm giảng dạy

"Bệnh não độc cấp do 5-FU thường biểu hiện bằng tình trạng hạn chế khuếch tán đối xứng ở chất trắng vùng trung tâm bán nguyệt, vùng quanh não thất, thể chai và cuống não giữa."
"Các triệu chứng thần kinh và tổn thương hình ảnh thường hồi phục sau khi ngưng 5-FU."
"Các dãy hình ảnh DWI và ADC rất quan trọng để phát hiện sớm và theo dõi bệnh não chất trắng độc hồi phục."

Thảo luận

Bệnh não độc cấp là một biến chứng hiếm gặp nhưng đã được ghi nhận do các thuốc hóa trị như 5-fluorouracil (5-FU). Bệnh xảy ra do tác động độc trực tiếp lên chất trắng não, dẫn đến các vùng hạn chế khuếch tán đối xứng, song bên ở chất trắng sâu và quanh não thất, thể chai và cuống não giữa. Cơ chế bệnh sinh liên quan đến rối loạn hàng rào máu-não và độc tính lên tế bào hình dùi. Việc nhận biết sớm rất quan trọng vì các triệu chứng và hình ảnh tổn thương thường hồi phục nếu ngưng thuốc gây độc kịp thời. Chụp MRI, đặc biệt là dãy DWI và ADC, đóng vai trò then chốt trong chẩn đoán và theo dõi. Các chẩn đoán phân biệt bao gồm hội chứng bệnh não đảo ngược vùng sau (PRES), thường ảnh hưởng đến vùng vỏ và dưới vỏ với phù do thấm thoát mạch và không có hạn chế khuếch tán, cùng các bệnh lý chất trắng do chuyển hóa hoặc nhiễm trùng. Trường hợp này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nghĩ đến độc tính thần kinh do thuốc ở bệnh nhân ung thư có biểu hiện thần kinh cấp tính.