Bệnh lý chất trắng do độc chất: Đặc điểm hình ảnh và lâm sàng

Bệnh lý chất trắng do độc chất là một dạng bệnh lý não chủ yếu ảnh hưởng đến chất trắng do tác động của một chất độc. Triệu chứng lâm sàng có thể ở dạng mạn tính hoặc cấp tính. Trong giai đoạn cấp tính, bệnh lý chất trắng do độc chất cấp tính có thể biểu hiện hình ảnh cộng hưởng từ (MR) đặc trưng và rõ rệt, có khả năng hồi phục nếu được điều trị hoặc loại bỏ tác nhân gây bệnh.

Triệu chứng lâm sàng

Triệu chứng lâm sàng của bệnh lý chất trắng do độc chất rất đa dạng, từ suy giảm nhận thức nhẹ, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý tâm thần, đến rối loạn thần kinh nghiêm trọng. Việc thiếu hình ảnh học ở những bệnh nhân có triệu chứng bệnh lý não nhẹ hoặc rất nhẹ có thể là lý do khiến tình trạng này bị chẩn đoán thiếu trong giai đoạn cấp tính. Đáng chú ý, tiên lượng xấu hơn trong bệnh lý chất trắng do độc chất cấp tính thường gặp hơn với các tổn thương liên quan đến thuốc phiện, so với các trường hợp do ức chế miễn dịch hoặc do gan/tăng amoniac huyết.

Bệnh sinh

Nguyên nhân

Có rất nhiều tác nhân được ghi nhận gây ra bệnh lý chất trắng do độc chất. Bao gồm:

• Các thuốc chống ung thư

• methotrexate (10% tiêm tĩnh mạch, 40% tiêm nội tủy)

• carmustine

• cisplatin

• cytarabine

• fludaribine (lưu ý: tổn thương có thể xảy ra vài tuần sau phơi nhiễm)

• fluorouracil (5-FU)

• ifosfamide 6

• thiotepa

• interleukin-2 (IL-2)

• interferon alpha (IFN alpha)

• Các thuốc ức chế miễn dịch

• cyclosporin

• tacrolimus

• cytoxan

• Các thuốc kháng sinh

• amphotericin B

• hexachlorophene

• levamisole

• metronidazole

• Các chất dùng như thuốc

• toluene

• ethanol

• methanol

• ethylene glycol

• cocaine

• MDMA còn gọi là "ecstasy" (3,4-methylnedioxymethamphetamine)

• heroin tiêm tĩnh mạch

• heroin pyrolysate hít (hội chứng "chasing the dragon")

• psilocybin (chất hoạt động trong 'nấm ma thuật')

• các thuốc uống dạng opioid dùng liều cao (quá liều)

• Các độc tố môi trường

• carbon monoxide (CO)

• arsenic (As)

• carbon tetrachloride (CCl4)

• lead (Pb)

• chiếu xạ sọ não

• nhiễm trùng huyết (sepsis)

• Rối loạn chuyển hóa

• tăng đường huyết (hyperglycemia)

• uremia

• tăng amoniac huyết (trong suy gan)

Các nguyên nhân phổ biến hơn có thể được ghi nhớ bằng từ viết tắt: CHOICES.

Đặc điểm hình ảnh học

Các phát hiện này có khả năng hồi phục nếu được điều trị hoặc loại bỏ tác nhân gây bệnh trong giai đoạn sớm.

Cộng hưởng từ (MRI)

Các dạng bất thường tín hiệu có thể thay đổi đáng kể tùy theo chất độc gây ra, nhưng nhìn chung:

• T2/FLAIR: các bất thường chất trắng thường dạng hợp nhất và đối xứng, có thể lan đến thể chai, đặc biệt là phần váy thể chai (splenium)

• DWI: các bất thường chất trắng tương tự như trên FLAIR, thường dạng hợp nhất và đối xứng, có thể lan đến thể chai, đặc biệt là phần váy thể chai (splenium)

• SWI: hiếm khi thấy các vi xuất huyết dạng chấm (<5 mm) rải rác trong chất trắng quanh thất

• T1 C+ (Gd): có thể thấy hoặc không thấy ngấm thuốc bất thường 6

Chẩn đoán phân biệt

• hội chứng độc thần kinh liên quan đến tế bào hiệu ứng miễn dịch (immune effector cell-associated neurotoxicity syndrome - ICANS)

• hội chứng bệnh lý não hồi phục được vùng sau (posterior reversible encephalopathy syndrome - PRES)

• bệnh lý chất trắng do thiếu oxy bán cấp (delayed posthypoxic leukoencephalopathy - DPHL)

[SOURCE]https://radiopaedia.org/articles/toxic-leukoencephalopathy[/SOURCE]